Proste odpowiedzi na trudne pytania

Dzieci to wspaniali obserwatorzy otaczającej ich rzeczywistości, pragnący odkrywać świat i zgłębiać rządzące nim reguły.  Pasja poznawania często przejawia się nieustannym stawianiem pytań w nadziei, że dorośli pomogą zrozumieć tak interesujące kwestie jak na przykład to dlaczego drzewa „gubią” liście jesienią, dlaczego dłonie marszczą się w trakcie kąpieli, skąd na plaży wzięło się tak dużo piasku, co sprawia, że czasami cierpną nam nogi i wiele, wiele innych.

Jeżeli nie zawsze potrafisz rzetelnie odpowiadać na tego typu pytania, ten wpis jest właśnie dla Ciebie. Tym razem wyjaśni się:

  • dlaczego drzewa liściaste zrzucają liście jesienią,
  • dlaczego drzewa iglaste nie zrzucają igieł na zimę,
  • co poza mszycami jedzą biedronki,
  • czym są białe beczułkowate narośla na bałtyckich muszlach.

1. Dlaczego drzewa liściaste jesienią zrzucają liście?

Zimą, potrzebna drzewom do życia, zawarta w glebie, woda, zamarza i korzenie nie są w stanie jej pobierać. Aby przetrwać okres zimowy, drzewa muszą zacząć oszczędzać wodę. Zrzucają liście, gdyż przez znajdujące się na ich powierzchni otworki – tak zwane aparaty szparkowe – wyparowywuje woda,  którą podczas zimy drzewom jest trudniej uzupełniać. Zanim liście spadną na ziemię, większość wody  oraz substancji odżywczych – czyli tego, czym żywi się drzewo, zostają z nich wycofane i zmagazynowane w gałęziach i pniu. Gdy drzewo zrzuci liście, zmniejszy się jego zapotrzebowanie na wodę. Zniknie także ryzyko jej utraty w wyniku wyparowywania. Drzewo będzie mogło wejść w stan spoczynku.

2. Dlaczego drzewa iglaste nie zrzucają igieł (czyli liści) na zimę?

Drzewa iglaste także zrzucają swoje liście, ale u większości z nich nie dzieje się to co roku oraz, inaczej niż u liściastych, nie dochodzi do zrzucania wszystkich liści w krótkim czasie. O drzewach iglastych mówimy, że są wiecznie zielone. Nazywamy je także zimozielonymi. To dlatego, że ich liście są przystosowane do znoszenia trudnych zimowych warunków. Są zdecydowanie mniejsze (ściślej -  mają mniejsze powierzchnie)  niż liście drzew liściastych, a zatem wyparowuje przez nie zdecydowanie mniej, niezbędnej drzewom do życia, wody, której podczas zimowych mrozów drzewa nie są w stanie uzupełniać (czerpać z głeby). Liście drzew iglastych są ponadto pokryte woskową substancją, która ogranicza parowanie. Na okres zimowy z igieł jest także wycofywana woda, która mogłaby zamarznąć i je rozsadzić.

Większość drzew iglastych zastępuje stare igły nowymi na przestrzeni od 2 do 11 lat (sosna co 3-5 lat, cis co 6-8 lat, świerk co 5-7 lat, a jodła co 8-11 lat.) Wyjątkami są modrzew (jako jedyny w Polsce), modrzewnik, metasekwoja i cypryśnik, które zrzucają igły co roku, jesienią.

3. Co, poza mszycami, jedzą biedronki?

Większość gatunków biedronek to drapieżniki.  Żywią się one  mszycami i innymi, zjadającymi rośliny, owadami, takimi jak tarczniki, wełnowce, czerwce. Zwolennikami takiego menu wśród biedronek są między innymi bardzo popularne w Polsce biedronki siedmiokropki.

Drapieżnikami wśród biedronek nie są między innymi:

  • biedronka mączniakówka zwana także kroszelą lub biedronką dwudziestokropką oraz
  • owełcznica lucernianka

 Biedronka mączniakówka zjada mączniaki – grzyby powodujące pojawienie się białego mączystego nalotu na roślinach. Łatwo ją rozpoznać – ma jasnożółte pokrywy skrzydłowe, pokryte 22 czarnymi kropkami (po 11 kropek na każdej).

Pokarm owełcznicy lucernianki stanowią liście lucerny i wielu roślin z rodziny goździkowatych. Pokrywy skrzydłowe tej biedronki są rdzawo-brązowe. Każda z pokryw pokryta jest 12 czarnymi plamkami ułożonymi w 4 poprzeczne rzędy.

Wśród biedronek są i takie, które zadowolą się zarówno roślinnym jak i zwierzęcym pokarmem. Mowa o gatunku Harmonia axyridis, popularnie nazywanym biedronką azjatycką. Ten, pochodzący z Azji gatunek przez około 20 lat rozprzestrzenił się w obu Amerykach i Europie. W Polsce po raz pierwszy odnotowano go w 2006 roku w Wielkopolsce. W jadłospisie biedronki azjatyckiej poza mszycami znajdują się także czerwce, przędziorki, jaja i larwy  motyli i chrząszczy, w tym innych gatunków biedronek, a także pyłki roślin i owoce, na przykład winogrona.

3. Czym / kim są białe beczułkowate narośla na bałtyckich muszlach?

Muszla omułka jadalnego z pąklem

To  zwierzęta – pąkle. Choć wyglądają zupełnie inaczej, są dalekimi krewnymi raka, homara i krewetki. Razem z nimi zaliczane są do skorupiaków. Żyją w morzach na całej kuli ziemskiej. Białe „beczułki” na muszlach to, zbudowane z wapiennych płytek, pancerzyki pąkli, stanowiące zewnętrzną warstwę ich ciała. Pąkle jako jedyne skorupiaki prowadzą osiadły tryb życia – ich postacie dorosłe całe życie spędzają przyczepione do twardego podłoża za pomocą specjalnego „kleju” czyli szybko zastygającej, bogatej w białka wydzieliny. Pąkle są filtratorami – żywią się pokarmem, który występuje w wodzie w postaci zawiesiny. Zdobywają go w ten sposób, że wystawiają z pancerzyków, przekształcone w pierzaste wąsy, odnóża, wachlując którymi, odcedzają z wody zawieszone w niej drobne żyjątka. Osiedlają się nie tylko na muszlach (o tym Skąd się wzięły muszle na nadmorskich plażach przeczytać możecie tutaj), ale między innymi także na falochronach, kadłubach statków, „grzebietach” krabów wełnistoszczypcych i krabików amerykańskich a poza Bałtykiem również na żółwiach morskich i wielorybach.

 

Już wkrótce odpowiedzi na kolejne pytania, między innymi:

5. Skąd się bierze piasek?

6. Dlaczego kwiaty pachną?

7. Dlaczego czasami cierpną nam nogi?

8. Dlaczego kichamy?

9. Dlaczego podczas burzy najpierw widać błysk a dopiero później słychać grzmot?

10.. Dlaczego dłonie marszczą się pod wpływem wody?